Mayıs 2000. “Dünya Matematik Yılı” ilan edilmiş bir yılın ortasındayız. Türk Matematik Derneği’nin iki ayda bir yayımladığı Matematik Dünyası dergisinin yeni sayısı okurlara ulaşıyor. Derginin ilk sayfalarında bir haber var: Antalya’da bir matematik olimpiyadı yapılmış ve Türkiye’nin dört bir yanından öğrenciler katılmış.
Bu sayı bugün, Türkiye’de matematik yarışmalarının nasıl bir gelenekten geldiğini anlamak için değerli bir belge. Aşağıda derginin anlattıklarını özetliyor ve bugünün yarışmalarıyla karşılaştırıyoruz.
Antalya Matematik Olimpiyadı: 46 ilden 1300’e yakın öğrenci
Derginin aktardığına göre Antalya Matematik Olimpiyadı ilk kez 1996’da yapılmıştı. Beşincisinin birinci seçme sınavı 8 Nisan 2000 Cumartesi günü gerçekleşti. Olimpiyatı Akdeniz Üniversitesi Matematik Kulübü düzenliyor, akademik sorumluluğu üniversitenin Matematik Bölümü üstleniyordu.
O yıl, aralarında Türkiye’yi Uluslararası Matematik Olimpiyatı’nda temsil etmiş öğrencilerin de bulunduğu, 46 ilden 1300’e yakın öğrenci katıldı. Sınav “Lise I” ve “Lise II-III” olmak üzere iki kategoride yapıldı. Her kategoride 20 soru soruldu ve öğrencilere 180 dakika süre verildi. Başarılı öğrenciler 19 Mayıs 2000’deki ikinci aşamaya çağrıldı.
Dergi soruları ve cevap anahtarlarını yayımladı; çözümleri ise bir sonraki sayıya bıraktı. Okurlardan da kendi çözümlerini göndermeleri beklendi.
TÜBİTAK ulusal olimpiyatı: iki gün, altı soru
Aynı sayıda Semih Koray, TÜBİTAK-BAYG VII. Ulusal Matematik Olimpiyadı’nın ikinci aşama sorularını ve çözümlerini paylaştı. Bu sınav 3 ve 4 Aralık 1999’da, iki gün hâlinde yapılmıştı. Her gün 3 soru soruldu, her soru 7 puan değerindeydi ve her oturum 4,5 saat sürdü.
Bu biçim, uluslararası olimpiyat geleneğini yansıtıyor: az sayıda soru, uzun süre ve öğrenciden yalnızca sonucu değil, gerekçesiyle birlikte tam bir çözüm (ispat) yazması beklenir.
Dün ve bugün: Yarışma biçimleri nasıl farklılaşıyor?
| Antalya Olimpiyadı 2000 (1. seçme) | TÜBİTAK Ulusal Olimpiyat 1999 (2. aşama) | UMATYA | |
|---|---|---|---|
| Kimler | Lise öğrencileri | Lise öğrencileri | 2–8. sınıf öğrencileri |
| Soru sayısı | 20 | 6 (iki günde) | 24 (Keşif), 15 (Yarı Final ve Final) |
| Süre | 180 dakika | 2 × 4,5 saat | 40 dakika |
| Cevap biçimi | Çoktan seçmeli (cevap anahtarı yayımlandı) | Yazılı çözüm ve ispat | Çoktan seçmeli |
| Aşama | Seçme sınavı + ikinci aşama | Çok aşamalı | Keşif, Yarı Final, Türkiye Finali |
Tablo bir şeyi açıkça gösteriyor: Olimpiyat düzeyindeki yarışmalar lise yıllarında başlıyor ve öğrenciden uzun süreli, derin düşünme bekliyor. Bu düzeye ulaşmak için gereken alışkanlıklar ise çok daha erken yaşta kazanılıyor. Bir problemle uğraşmaktan vazgeçmemek, farklı yollar denemek ve çözümü açıklamak, ilkokulda başlayan bir yolculuğun parçaları.
Bu gelenek bugün nerede duruyor?
UMATYA (Ulusal Matematik Yarışması), 2019'dan bu yana düzenlenen; 2–8. sınıf öğrencileri için MEB öğretim programıyla uyumlu, Keşif, Yarı Final ve Türkiye Finali olmak üzere üç aşamalı ulusal bir matematik yarışmasıdır.
Şartnamesinde de belirtildiği gibi UMATYA’nın amaçlarından biri, öğrencileri ulusal ve uluslararası matematik olimpiyatları ile benzeri yarışmalara hazırlamaktır. Çoktan seçmeli yapısı ve kısa süresiyle küçük yaştaki öğrenciler için uygun bir başlangıç noktası sunar; soruların düşündürücü yapısı ise olimpiyat kültürünün temelini oluşturan alışkanlıkları besler. Yarışma ile olimpiyat arasındaki farkları ayrı bir yazımızda, olimpiyatlara hazırlığı ise hazırlık rehberimizde anlattık. Okulunuzla katılmak için öğretmenler için UMATYA rehberimize bakabilirsiniz.
Derginin son sözü
Mayıs 2000 sayısının editör yazısı, problem çözümleri bölümünün çok okunduğundan emin olduklarını, ama çözüm gönderenlerin giderek azaldığını belirterek okurlarından daha çok çözüm beklediklerini söylüyordu. Yirmi altı yıl sonra bu çağrı hâlâ geçerli: Matematik yarışmalarının asıl kazancı, öğrencinin bir problemi sonuna kadar götürüp çözümünü başkalarıyla paylaşmasıdır.
UMATYA’nın aşamalarını, şartnamesini ve örnek sorularını umatya.com üzerinden inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Antalya Matematik Olimpiyadı ne zaman başladı?
Matematik Dünyası dergisinin Mayıs 2000 sayısına göre Antalya Matematik Olimpiyadı ilk kez 1996’da yapıldı. 2000 yılındaki beşinci olimpiyada 46 ilden 1300’e yakın öğrenci katıldı.
Matematik olimpiyatı ile matematik yarışması arasındaki fark nedir?
Olimpiyatlar genellikle lise düzeyinde, az sayıda soruyla ve uzun sürede yazılı çözüm ve ispat ister. Matematik yarışmaları ise daha geniş yaş gruplarına açıktır ve çoğu zaman çoktan seçmeli sorulardan oluşur.
UMATYA öğrencileri olimpiyatlara hazırlar mı?
UMATYA şartnamesine göre yarışmanın amaçlarından biri, öğrencileri ulusal ve uluslararası matematik olimpiyatları ile benzeri yarışmalara hazırlamaktır.
Kaynakça
- “Matematik Dünyasından…”, Matematik Dünyası, Türk Matematik Derneği, Mayıs 2000, Cilt 9, Sayı 2, s. 1.
- “V. Antalya Matematik Olimpiyadı Birinci Seçme Sınavı Soruları ve Cevap Anahtarları”, Matematik Dünyası, Türk Matematik Derneği, Mayıs 2000, Cilt 9, Sayı 2, s. 2–6.
- Koray, S., “TÜBİTAK-BAYG-VII. Ulusal Matematik Olimpiyadı”, Matematik Dünyası, Türk Matematik Derneği, Mayıs 2000, Cilt 9, Sayı 2, s. 10–14.
- Ulusal Matematik Yarışması (UMATYA) Şartnamesi, umatya.com/yarisma-sartnamesi.
